Page 55 - PravOs_2_5_2015
P. 55

УДВАРНЫ Х?ЗНАТ?

Уарзиаты Вилен

ЧЫРЫСТОН Т?ВАГ ИРОН УДВАРНЫ

                                                   Сыгъд?г ?рттив?д хуры тынтау
                                                   Д? ном н? мид?г иууыл сыгъд?г,
                                                   Д? хуыз н? удты з?дты удтау
                                                   Мах?н д?р ф?у?д з?рд?рухсг?н?г.

                                                            Колыты Аксо. Мах фыд (1865)

  Рагон чырыстон литератур?йы с?рмагонд бынат      д?лт? фыссынадим? базонг? сты чырыстон дины
ахсы Ног Ф?дз?хсты ?мбырдгонд, у?лдайд?р та        руаджы. Ромейаг (византиаг. — У. В.) бердзент?й
й? цыппар Сыгъд?г Евангелийы (Мате, Марк, Лука     чырыстон т?ваг аллоныл куы с?мб?лд, у?д, й?
?м? Иоанны фыстыт?). Иоанны Сыгъд?г Еванге-        удварны культур?й?н фыссынад к?й н? фаг к?ны,
ли ф?зынд се ’пп?т?й ф?ст?д?р. Загъд?уы дзы:       уыцы ?уу?л итт?г ф?б?лвырд. Истори куыд ?вди-
«Райдианы уыди Дзырд, ?м? Дзырд уыди Хуыцаум?,     сы, афт?м?й та, ?хс?нады исты куы бахъ?уа, у?д
?м? Дзырд уыди Хуыцау». Ацы хуым?т?г ных?стыл      ын ?н? ф?зынг? н? в?ййы. Афт? рауад фыссынады
б?стон куы ахъуыды к?н?м, у?д сын бамбардзы-       хабар д?р аст?уккаг ?нусты н? фыд?лты культурон
ст?м с? сус?г нысаниу?г, банкъардзыст?м дзырды     царды. Хъыгаг?н, б?лвырд н? зон?м, аллон Хуыца-
?г?рон тых ?м? й? арф мидис.                       уы дзырд к?д райстой ?м? аргъуыд к?цы азы ?рцы-
                                                   дысты, уый. Разд?р ахуырг?ндт? дзырдтой, Х ?нусы
  Незаманты дзырд?н уыди с?рмагонд ф?тк, код-      фыццаг цыпп?р?м хайы, з?гъг?. У?д ацы хуыцауы-
той йын стыр аргъ. Алы ?гъдауы д?р, с?йрагд?р та   уарзон хъуыддагм? й? ц?ст дардта ?м? йыл аудыдта
?рвон тыхтим? баст ?гъдауы, раг?й-?р?гм? ад?м,     константинополисаг патриарх Мистик Никъала (?–
?в?цц?г?н, уым?н пайда к?нынц дзырд?й. ?н?-        925). Ф?стаг р?ст?джы иртас?нт? ф?б?лвырдд?р
хъуаджы н? ф?з?гъынц, дзырддз?уг? л?г, дзуап-      кодтой ацы ?мгъуыд: нырт?кк? дзырд ц?уы 912–918
джын ад?ймаг, з?гъг?. Й? дзыхы ныхас аив к?м?н     азтыл.
у, й? дзыхы ныхасы у?з к?м?н ис, уыцы ад?ймаг?й
?хс?надон царды к?дд?ридд?р аргъуыц ф?к?нынц.        Фыссынад к?дд?ридд?р баст в?ййы паддзахад
Н? фыд?лт?м дзуапджын ад?ймаг куыд кадджын         к?н? диним?. У?д? аллойнаг фыссынады ирдд?р
уыдис, уый равдисын?н ?рх?сдзын?н иу ?мбисонд:     ?вдис?ндар — дурын цыртдз?в?ныл бердзенаг
«Ромы сауджынау дзурынм? д?сны».                   дамгъ?т?й фыстыт? — нысангонд у 941 аз?й. Уый
                                                   тыхх?й зындгонд амырыкаг иранист Згуста Ладислав
  Дзырды хъомыс хорз к?й ?мб?рстой, уым? г?сг?     цалд?р азы разм? джиппы рауагъта цымыдисаг ирта-
фыццаг уырнджыт? чырыстон чингуыт? се ’мбырд-      с?н чиныг (Ladislav Zgusta. The Old Ossetic Inscription
ты кастысты хъ?р?й. Уыцы замант?й не ’взаджы баз-  from River Zelenchuk. Vien, 1987).
зад дзырд «аргъауын», ома Хуыцаум? кувын, дыгу-
ронау та — «чиныджы к?сын». Чырыстон чингуыт?        Дзыхы дзырд фыст?г?н ц?м?н ф?х?рд, уый
к?сг?й? Хуыцаум? к?м кувынц, уыцы с?рмагонд        тыхх?й чысыл б?лвырдд?р з?гъдзын?н. Аххос?г-
агъуыст та хуыйны аргъуан. Евангелийы литерату-    т? йын бир? ис, ф?л? дзы дыуу? с?йраг сты. Фыц-
рон дзырд ?ддаг бакаст?й хуым?т?г зыны, ф?л? й?    цаджыд?р, н? з?рдыл дар?м, дин й? мидбынаты
сус?г мидис?й та вазыгджын у. ?вдисы ритуалон ар-  к?й н? л?ууы, ф?л? алырд?м парахат?й к?й ?н-
хайд к?н? уырнынады сус?гдзинад. Уыцы дзырд-иу     хъ?взы, уый. Ног ?м? ног дзылл?т?, ног ?м? ног
кув?г ад?м з?рдылдарг?й?, ?н? чиныгм? к?сг?й?      ад?мых?ттытыл ф?у?лахиз в?ййы, ?н?хъ?н пад-
ритмикон хуызы зар?гау кодтой. ?рм?ст-иу с?м       дзах?дт? бас?тты ?м? сын й?хирдыгонау рацаразы
у?д бахъардта йе ’ц?г мидис, ?рм?ст-иу у?д бан-    с? фид?ны ф?ндаг. Ц?м?й, чырыстон динм? йе
къардтой, ?мб?хст дзы чи уыд, уыцы зонды ?н?-      ’ргом чи разд?хта, уыцы уырнджыты ным?ц фыл-
бас?тг? хъару.                                     д?р?й-фылд?р к?на, уый тыхх?й дины кусджыты
                                                   ныхас ад?м?н хъуам? афт? цымыдисаг уа, ?м? й?м
  О, ф?л? куыдф?стагм? дзыхы дзырды тых?й          з?рдиаг?й хъусой, сем? фемб?лынм? тырной. Уы-
ноджы домбайд?р тых ф?зынд: йем? ерысы бацыд       им? Чырыстийы ф?дз?хстыт?н с? фыццагон хуыз
фыссынад. Историйы р?зт куыд ?вдисы, афт?м?й       хъуам? ма аива, дзых?й-дзыхм? чи ц?уы, уыцы
фыст?г?н дзырдыл ?н? ф?у?лахиз у?вг? н? уыд.       дзырд та уыцы иухуызон?й никуы баззайы. Уым?
Ацы хъуыдыйы ф?дыл Байаты Гаппо й? уацмыс          г?сг? аргъуаны кусджыт? цард?гас дзырды б?сты
«Ирон фыссынад»-ы бафиппайдта, уый к?й у «ад?й-    пайда к?нын райдыдтой фыст?г?й.
маджы зонд ?м? ц?сгомы ?рдзон бындурыл ар?зт,
Хуыцау?й л?в?рд аздзог хъуыдыты у?лахиз пара-        Культур?йы р?зт?н, ?мтк?й райсг?й?, уыцы ра-
хатг?н?г». Ацы ныхас комкомм? хауы ирм?: н? фы-    ивд бир? ц?м?йд?рты стыр ахъаз ф?ци. З?гъ?м, uu

                                                                                                             Православная Осетия | 53
   50   51   52   53   54   55   56   57   58   59   60